Thời điểm mới tập chơi guitar điện, tôi thường được nghe đến "Comfortably Numb" của Pink Floyd như là ca khúc có câu guitar solo hay nhất mọi thời đại. Đó cũng là khoảnh khắc mà âm nhạc của Pink FLoyd và David Gilmour bắt đầu len lỏi vào, để lại sức ảnh hưởng nhất định trong hành trình chơi guitar của cá nhân. 

Có những guitarist khiến khán giả nhớ đến bởi những câu solo với kỹ thuật thượng thừa và tốc độ chóng mặt, có người lại được nhắc đến vì những câu riff mang tính biểu tượng. Nhưng với David Gilmour, điều khiến người ta dừng lại lắng nghe chính là tiếng đàn như giọng ca ngân nga, chất chứa vô vàn cảm xúc.

Tiếng guitar của ông luôn mang một cảm giác rất đặc biệt: rộng, sâu và có chút gì đó trôi lơ lửng. Nó không vội vàng, không phô trương, nhưng luôn đủ sức khiến người nghe nhận ra cái “mùi David Gilmour” chỉ sau vài nốt đầu tiên. Và để tạo nên thứ âm thanh ấy, bên cạnh tài năng của Gilmour, phải kể đến cây guitar đã gắn liền với ông xuyên suốt thời hoàng kim của sự nghiệp - The Black Strat. Hơn cả một cây guitar, đây quả thực là một tượng đài đã cùng David Gilmour làm nên lịch sử, góp mặt trong vô số bản thu kinh điển và đã để lại dấu ấn khó phai trong di sản âm nhạc của ông.

Khởi nguồn

‘The Black Strat’, thực chất là một cây 1969 Fender Stratocaster được Gilmour mua vào mùa hè năm 1970 tại Manny’s Music shop, New York. Câu chuyện dẫn đến mối “lương duyên” này cũng khá thú vị, không lâu trước đó khi David Gilmour đến Mỹ lần đầu tiên, đơn vị vận chuyển đã làm mất cây Fender Telecaster yêu quý của ông (cây đàn do cha mẹ Gilmour tặng ông nhân dịp sinh nhật tuổi 21), điều này khiến ông phải đi shopping 1 chuyến tại đất khách quê người. Chính quyết định ngoài dự tính tại New York năm ấy đã đưa David Gilmour đến với ‘The Black Strat’, không hề hay biết chính cây đàn này sẽ đồng hành cùng ông đi vào sử sách của Rock ’n’ Roll sau này. Có vô số điều xoay quanh cây đàn danh tiếng này, nhưng một khía cạnh khá thú vị để nói đến là: cây ‘The Black Strat’ nguyên bản đã trải qua rất nhiều sửa đổi, nâng cấp suốt hàng chục năm gắn bó cùng ông. Đa số sự chỉnh sửa này được thực hiện bởi Phil Taylor (guitar tech của David Gilmour), có thể xem đây như một ‘đại công trình’ của Phil. Nó thật sự đồ sộ đến mức vào năm 2007, Phil Taylor đã cho xuất bản cuốn sách mang tên The Black Strat: "Pink Floyd" a History of David Gilmour's Black Fender Stratocaster. Trong đó, bên cạnh nguồn gốc, những câu chuyện xoay quanh, Phil đã tập trung mô tả chi tiết toàn bộ sự chỉnh sửa & nâng cấp mà ông đã thực hiện cho cây đàn suốt nhiều thập kỷ. Bạn có thể tìm đọc thêm về cuốn sách này để biết rõ hơn từng đường tơ kẽ tóc của The Black Strat. 

Về Ngoại Hình

Một sự thật thú vị mà có lẽ nhiều người chưa biết: cây đàn này thực chất được xuất xưởng với finish sunburst và pickguard trắng. Một số nguồn cho rằng nó đã được phủ lên lớp sơn đen tại Manny’s Music Shop, chính vì vậy khi nhìn kỹ vào những mảng relic của cây The Black Strat, chúng ta có thể thấy thấp thoáng lớp sơn sunburst nguyên bản phía sau. Khi được Gilmour mua vào năm 1970, cây đàn này mang ngoại hình black & white kinh điển (với finish đen và pickguard trắng). Chính vì vậy, khi xem một số hình ảnh về David Gilmour vào đầu thập niên 70, chúng ta sẽ bắt gặp ông sử dụng cây Strat đen với pickguard trắng - đó chính là 'tiền thân' của The Black Strat. Ngoại hình “full black” đặc trưng của cây đàn bắt đầu từ thời điểm giữa năm 1974, Gilmour đã bỏ chiếc pickguard trắng (được lấy từ cây 1971 Fender Strat) và thay thế bằng tấm pickguard đen. Đây là mẫu pickguard 1 lớp, dày 120” với 11 lỗ bắt vít (đây là thiết kế tiêu chuẩn của nhiều mẫu Fender Stratocaster đời sau), được làm bằng acrylic và tất nhiên là sở hữu màu đen đặc trưng. David có màn ra mắt cây Black Strat với body full đen khi ông tham gia biểu diễn cùng Roy Harper tại London vào tháng 8/1974. Phần pickguard đen của cây Black Strat đến nay vẫn còn được giữ nguyên.

Và nếu theo dõi các hình ảnh về cây Black Strat xuyên suốt lịch sử, bạn sẽ nhận ra rằng phần neck (cần đàn) cũng đã được thay đổi khá nhiều lần. Khi được David Gilmour mua vào năm 1969, nó sở hữu Fender 60s Maple neck, 21 phím với phần headstock lớn đặc trưng. Chỉ khoảng 3 năm sau, David đã thay thế nó bằng một chiếc Rosewood neck (lấy từ cây 1963 sunburst Strat) - vậy là cây Black Strat với Rosewood neck lần đầu xuất hiện và nó đã được sử dụng để thu âm “Dark Side of the Moon”. 

Đến năm 1978, chiếc cần 1963 Rosewood được thay thế bằng một mẫu Maple neck do Grover Jackson (Charvel) chế tác riêng cho David Gilmour - điểm thú vị là headstock vẫn mang logo Fender như một sự tôn trọng cho cây đàn và thương hiệu. Đầu năm 1982, trước thềm thu âm các album The Final Cut cùng Pink Floyd và album solo About Face, David một lần nữa thay neck cho Black Strat. Lần này vẫn là một chiếc Maple neck đến từ Charvel, nhưng nó sở hữu 22 phím (thay vì 21) và trang bị thêm Kluson tuner.

Sau hơn 10 năm nghỉ dưỡng tại Hard Rock Cafe (1986 - 1997), cây Black Strat trở về với David Gilmour và chiếc Charvel neck trước đó được thay thế bằng Fender 57 reissue maple neck (lưu ý để phân biệt về sau: chiếc neck này không có decal “Original Body Contour” trên headstock). Đến năm 2003, trong quá trình quay phim tài liệu Classic Albums Documentary cho Dark Side of the Moon, cây Black Strat lại sở hữu một chiếc cần mới. Đó là mẫu Fender 57 maple neck mới, được cho là sở hữu profile thoải mái hơn chiếc neck cũ. Một điểm dễ nhận dạng là lần này Black Strat đã có decal “Original Body Contour” ở headstock

Và sau nhiều lần tháo ra lắp vào, đến năm 2005, cây Black Strat đã được thay cần đàn lần cuối cùng. Sau khi chiếc cần cũ gặp vấn đề mòn phím, ông đã thay nó bằng một chiếc Fender 57 reissue maple neck (được lấy ra từ cây 1983 Fender Strat màu kem của David). Chiếc neck này có decal “Original Body Contour” và được cho là vẫn còn ở lại với Black Strat đến hiện tại.

Về Hệ Thống Điện & Pickups

Hệ thống electronics và pickups của cây Black Strat cũng trải qua rất nhiều thay đổi xuyên suốt thời gian bên cạnh David Gilmour. Ngay khi mua nó vào năm 1970, ông đã nhanh chóng thực hiện một sự thay đổi lớn: trang bị thêm cho cây đàn cổng kết nối XLR. Lý do chính là nhằm loại bỏ tiếng nhiễu (noise) từ Dallas Arbiter Fuzz Face - mẫu pedal được Gilmour yêu thích và thường xuyên sử dụng ở thời điểm đó. Tuy nhiên, công nghệ này lại tỏ ra không quá hữu dụng như ông nghĩ, đến đầu năm 1972, cổng XLR này đã được tháo khỏi cây đàn.

Tuy nhiên, vấn đề về noise vẫn còn nguyên ở đó và ông một lần nữa cố gắng khắc phục nó vào năm 1973. Lần này, David đã trang bị thêm một chiếc Gibson PAF humbucker. Điểm thú vị nằm ở chỗ, thay vì thay thế chiếc single coil ở vị trí bridge pickup, ông lại gắn trực tiếp chiếc humbucker này vào giữa bridge và middle pickúp - vậy là vào thời điểm đó, cây Black Strat đã sở hữu cấu hình SHSS (4 pickups). Đây là một cách mod khá “cực đoan” khi ông đã phải khoét thêm một lỗ trên thân đàn để đặt vừa chiếc humbucker vào giữa. Đến đầu năm 1974, chiếc humbucker này cũng đã bị loại bỏ. Thay vào đó, Gilmour đã trang bị cho cây đàn pickguard và bộ pickup từ cây 1971 Fender Strat của mình - cũng từ thời điểm này, bộ ba pickup nguyên bản từ 1969 đã không còn xuất hiện trên Black Strat nữa.

Album huyền thoại Dark Side of the Moon của Pink Floyd được thu âm vào khoảng thời gian từ tháng 6 - tháng 11/1972. Đối chiếu với mốc thời gian của các sự thay đổi + thông tin Tone Lab tìm hiểu được, cây Black Strat trong phòng thu Abbey Road năm đó vẫn sử dụng bộ ba pickup nguyên bản từ 1969, có thể đi kèm với một nút switch nhỏ (do Gilmour độ vào trước đó) cho phép kết hợp các pickups theo nhiều cách khác nhau.

Đến năm 1976 - trước thềm giai đoạn thu âm album Animals, cây Black Strat được trang bị pickup DiMarzio FS-1 ở vị trí bridge (thay thế cho chiếc single coil hiện tại; vị trí neck & middle vẫn được giữ nguyên cặp pickups từ 1971 Strat). DiMarzio FS-1 sở hữu output cao hơn so với bridge pickup tiền nhiệm, mang đến cho cây Black Strat nhiều sức mạnh hơn. Và sức mạnh đó đã được Gilmour khai thác trong phần thu âm cho album Animals, tiếp nối là 1977 Animals tour, album debut sự nghiệp solo của ông mang tên David Gilmour và cả trong giai đoạn thu âm cho album The Wall (1979).

Trong giai đoạn này cũng có một thay đổi nhỏ nhưng đáng chú ý và còn tồn tại trên cây Black Strat đến tận ngày nay. Năm 1978, David Gilmour lại một lần nữa thêm nút gạt nhỏ trên pickguard cho phép ông kết hợp neck pickup với middle & bridge pickup. Về cơ bản, đây khá giống với bản mod mà Gilmour thực hiện năm 1972 (tuy nhiên sau đó đã bị tháo bỏ), còn chiếc nút gạt mới này là thứ đã ở lại với Black Strat đến mãi sau này.Cũng trong giai đoạn kể trên, Seymour Duncan đã gửi cho Gilmour một mẫu prototype pickup để ông trải nghiệm. Chiếc pickup ấy là SSL-1C, về cơ bản nó cũng có chất âm khá giống chiếc DiMarzio FS-1 đang được sử dụng ở thời điểm ấy. Tuy nhiên, bản thân David Gilmour lại yêu thích chiếc SSL-1C hơn và đến cuối năm 1979, ông đã thay thế FS-1 bằng chiếc pickup mới của Seymour Duncan. Nói một chút về SSL-1C. Đây là phiên bản overwound (quấn nhiều dây hơn để tăng output) của mẫu SSL-1, chữ “C” trong tên gọi đại diện cho “Custom” - vì đây là phiên bản được làm riêng dành cho David Gilmour. Và đến nay, SSL-1C đã trở thành một trong những mẫu single coil được yêu thích nhất của Seymour Duncan, nó đã được thương mại hóa dưới tên SSL-5 và được rất nhiều guitarist tìm mua (đặc biệt là các fan của David Gilmour)

Và thế là sau rất nhiều lần độ chế và thay đổi, theo nhiều nguồn tin uy tín thì đây chính là cấu hình pickups đã ở lại mãi với The Black Strat, cụ thể bao gồm: neck & middle pickups lấy từ cây 1971 Fender Stratocaster + bridge pickup là mẫu Seymour Duncan SSL-1C. Trong cuốn sách về Black Strat xuất bản năm 2008, thông tin này cũng đã được ngầm thừa nhận bởi Phil Taylor. Đến năm 1985 chỉ có thêm một cải tiến nhỏ khi cây đàn được nâng cấp từ 3-way pickup selector lên thành 5-way Đến đây, chúng ta đã cùng đi qua rất nhiều sự thay đổi về ngoại hình và kỹ thuật của The Black Strat suốt hàng chục năm. Sau đây là bảng tổng kết về thông số kỹ thuật của cây đàn huyền thoại này ở thời điểm hiện tại (đã bổ sung một số chi tiết nhỏ khác chưa được nêu trong bài viết)

Kết luận

Nhìn lại hành trình kéo dài gần nửa thế kỷ, có thể thấy The Black Strat không khởi đầu với bất kỳ đặc ân hay điều đặc biệt nào. Nó vốn dĩ chỉ là một cây Fender Stratocaster tiêu chuẩn, được David Gilmour mua vội tại một cửa hàng nhạc cụ ở New York sau khi bị mất cây đàn cũ. Thế nhưng, chính sự không hoàn hảo ban đầu đó đã biến nó thành một mảnh đất màu mỡ cho những thử nghiệm không ngừng nghỉ.

Từ việc thay đổi những chiếc cần đàn Maple, Rosewood, đến Charvel rồi quay lại với Fender, cho đến việc khoét thân đàn để lắp những bộ pickup khác biệt hay thêm vào chiếc công tắc nhỏ “bí mật” giúp kết hợp các pickups theo nhiều cách khác nhau. Mỗi thay đổi này không chỉ là những yếu tố kỹ thuật đơn thuần, đó là quá trình Gilmour đi tìm tiếng nói riêng cho tâm hồn của mình thông qua cây đàn. Chính những dấu vết đục đẽo, những lớp sơn bị mòn theo thời gian và sự pha trộn giữa các linh kiện “chắp vá” đã tôi luyện cây Black Strat thành một thực thể có linh hồn, góp phần tạo ra những âm thanh định nghĩa cả một kỷ nguyên âm nhạc rực rỡ với The Dark Side of the Moon, Wish You Were Here hay The Wall.Hơn cả một cây đàn, The Black Strat là bài học về sự tiến hóa và tư duy không giới hạn của một nghệ sĩ bậc thầy. Nó chứng minh rằng một huyền thoại không nhất thiết phải được sinh ra trong sự hoàn hảo, nó đến từ sự kiên trì tinh chỉnh và cá nhân hóa sâu sắc để đạt đến đỉnh cao của cảm xúc.

Nhưng câu chuyện về cây đàn đen này không chỉ dừng lại ở những con ốc vít hay hệ thống điện & pickups. Phía sau những thông số kỹ thuật khô khan là một cuộc đời đầy thăng trầm: từ những khoảnh khắc tỏa sáng trên những sân khấu lớn nhất thế giới, cho đến khi bị “bỏ rơi” tại một quán cà phê, và cuối cùng là thương vụ đấu giá kỷ lục vừa qua khiến cả thế giới ngả mũ.

Hãy cùng đón chờ Phần 2, nơi chúng ta sẽ khám phá những “giai thoại” bên lề thú vị và hành trình đầy kịch tính của cây guitar đắt giá nhất lịch sử này!